Sự đàn áp tham nhũng của Việt Nam đang nhắm vào cấp cao – đã đi quá xa?

Ngày 16 tháng 01 năm 2018            —

VIETNAM  –   Thế giới đã biết về cuộc chiến chống tham nhũng của Việt Nam trong một ngày mùa hè ấm áp ở Berlin, khi các người đi dạo công viên nhìn thấy các nhân viên tình báo tòa đại sứ VN bắt một cựu giám đốc điều hành công ty xây dựng PetroVietnam và đẩy ông vào xe hơi.

Nước Đức cáo buộc Đại sứ quán Việt Nam đã bắt cóc ông Trịnh Xuân Thành, cựu chủ tịch một công ty xây dựng của tập đoàn dầu khí quốc gia PetroVietnam. Các giới chức Việt Nam nói, ông tự nguyện trở về nhà sau một năm chạy trốn.

Trinh Xuan Thanh

Trịnh Xuân Thành, trung tâm, lắng nghe trong suốt phiên tòa về tội lậu tại Hà Nội. Các công tố viên đang tìm kiếm án tù chung thân cho Thanh, cựu chủ tịch một công ty xây dựng gắn bó với tập đoàn dầu khí quốc gia PetroVietnam. (Doan Tan / Associated Press)

Cuộc tranh cãi này cho thấy Việt Nam sẽ theo đuổi diệt trừ tham nhủng ở cấp cao. Ông Thanh hiện đang đứng trước tòa án, cùng với một thành viên cao cấp khác trong Bộ chính trị của Đảng Cộng sản VN, đối mặt với việc truy tố hàng chục năm tù – về các cáo buộc tham nhũng đã khiến cho ngành ngân hàng và năng lượng của Việt Nam trở nên là nơi cho các tầng lớp lừa đảo bên trong các công ty nhà nước.

Chủ tịch Đảng Cộng sản Nguyễn Phú Trọng hồi tháng trước nói, đây là những nỗ lực “chưa từng có.”

Cuộc đàn áp nhấn mạnh Việt Nam mong muốn duy trì tính hợp pháp của đảng CSVN. Nhưng nó cũng thúc đẩy những cáo buộc về cuộc đấu tranh quyền lực trong nội bộ Việt Nam là một trong những quốc gia có nền kinh tế đang phát triển nhanh nhất thế giới.

Chiến dịch đã thu hút sự chú ý của người Việt Nam trên khắp thế giới:

Hai mươi hai bị can, bao gồm cả Trịnh xuân Thanh và Đinh La Thăng, từng là thành viên Bộ Chính trị và Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí Việt Nam. Quốc hội đã sa thải ông Thăng năm ngoái là người lãnh đạo đảng của thành phố Hồ Chí Minh, trước đây là Sài Gòn, trung tâm tài chính sôi động của đất nước. Ông giới chức cấp cao bị xét xử kể từ những năm 1970.

Ông Đjnh La Thăng, một lần là ngôi sao đang lên trong Đảng, phải đối mặt với hơn một thập niên tù vì tham nhủng và kém quản lý đã làm thất thoát hàng chục triệu đô la trong các khoản đầu tư của PetroVietnam. Ông Trịnh xuân Thanh, biển thủ, có thể bị tù chung thân.

20 bị cáo còn lại bao gồm 3 cựu chủ tịch của PetroVietnam, công ty sản xuất dầu lớn nhất của đất nước và một doanh nghiệp nhà nước đang khai thác, sở hữu cổ phần trong tài sản từ ngân hàng đến các nhà máy điện.

Sự cố như vậy xảy ra ngày càng tăng. Giám đốc điều hành của gần 50 ngân hàng ra hầu tòa tại một tòa án, ở cách xa hơn 900 dặm về phía Nam của thành phố Hồ Chí Minh. Mùa hè năm ngoái, các thẩm phán đã kết án tử hình cựu giám đốc PetroVietnam vì tội tham ô và lạm dụng quyền lực trong một phiên xử cùng với 51 bị cáo khác.

Ông Đinh La Thăng và các bị cáo nổi bật khác gần với cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người đã thất cử chức vụ Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng CSVN trong năm 2016.

Ông Jonathan London, giảng viên tại Đại học Leiden, Hà Lan, nghiên cứu về Việt Nam, cho biết: ” Câu hỏi đặt ra là liệu những xét xử này có ý nghĩa gì, không chỉ đơn thuần là tham nhũng, mà còn cho sự chỉ đạo của chính trị Việt Nam và cách thức mà đảng điều hành nhà nước? . Nhiều người ở Việt Nam nhận thức được điều gì đang xảy ra, không chỉ là một chiến dịch chống tham nhũng mà còn là một cuộc thanh trừng chính trị.”

■     Tại phiên tòa xét xử tham nhũng lớn nhất của Việt Nam, một số quan điểm hoài nghi

Tham nhũng tràn ngập đất nước Việt Nam có 93 triệu người từ các công sở ở cấp thượng tầng đến hạ tầng, đến các trường học, cảnh sát giao thông ở đường phố qua những phong bì quà cáp của mình.

Việt Nam xếp thứ 113 trong số 176 quốc gia dưới Ai Cập, trước cả Pakistan và Bắc Triều Tiên – trong chỉ số tham nhũng năm 2016 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế.

Việc chống tham nhũng đã diễn ra sau khi cựu thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng rời nhiệm sở. Ông Dũng, 68 tuổi, đã giúp Việt Nam hòa nhập vào nền kinh tế toàn cầu, nhưng ông bị chỉ trích qua những mối quan hệ gia đình ông với các doanh nghiệp nhà nước. Đối thủ của ông, là Tổng bí thư Nguyễn phú Trọng, 73 tuổi, một nhà tư tưởng khiêm tốn của đảng, tập trung hơn vào việc lãnh đạo tập thể.

Các giới chức Việt Nam từ chối bất kỳ liên kết nào giữa chiến thuật đấu đá chính trị và chiến dịch diệt tham nhủng. Chính phủ ủng hộ “giải quyết những hành động sai trái và tham nhũng”, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nói trong tháng Chín.

Song song với việc diệt tham nhủng, chính quyền đã bắt các blogger và các nhà hoạt động vì những quan điểm chống nhà nước. Một trong những vụ kiện có tiếng tăm vào tháng 6 năm ngoái, blogger Nguyễn Ngọc Như Quỳnh – còn được gọi là Mẹ Nấm – đã bị kết án 10 năm tù vì “tiến hành tuyên truyền chống nhà nước.” Bà viết về nhân quyền và quản lý tồi tệ về yếu tố môi trường.

Chiến dịch tham nhũng đã tập trung vào các vị trí ảnh hưởng về mặt tài chính. Cách đây vài ngày, cảnh sát đã bắt giữ nhà phát triển bất động sản Phan Văn Anh Vũ vì tiết lộ bí mật nhà nước. Ông trùm Phan Văn Anh Vũ cũng từng là một sĩ quan cao cấp trong ngành tình báo của Việt Nam, đã bị bắt về tội thâm lạm tài sản quốc gia, sau khi ông chạy trốn sang Singapore bằng một ID giả mạo và bi trụt xuất về Việt Nam.

Không phải ai cũng coi chiến dịch diệt tham dũng là một câu chuyện về các phe phái tiêu diệt lẩn nhau. Ông Carlyle Thayer, giáo sư danh dự của Học viện Quốc phòng Úc tại Canberra, người đã nghiên cứu Việt Nam trong hơn ba thập kỷ qua cho biết, các giới chức đang nghiêm túc làm sạch sự lãng phí và bè phái được phép của ông Dũng.

Ông nói: ” Nếu mọi người phát triển dưới thời cựu Thủ tướng và tham gia vào tham nhũng, họ là những mục tiêu của chiến dịch diêt trừ tham nhũng. Đây là về chính trị như thường lệ “.

Sự chống tham nhũng của đất nước này giống với người hàng xóm phương Bắc: Trung quốc. Trước đó, Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping đã thề sẽ diệt cả “hổ” và “ruồi” trong một nỗ lực tìm kiếm một xã hội đang bị xói mòn bởi khối u. Nỗ lực của ông, trong khi được sự ủng hộ rộng rãi, cũng đã lùi bước trước các đối thủ chính trị.

Việt Nam, có mối quan hệ kinh tế sự căng thẳng về lảnh thổ với Cộng sản Trung quốc. Ở Trung Quốc, ông Xi đơn phương dẫn đầu và phụ trách. Ở Việt Nam, nơi mà không có nhà lãnh đạo nào có toàn quyền kiểm soát mà qua nhiều nhà lập pháp giám sát nó.

Nếu các nhà lãnh đạo tiếp tục theo đuổi quá trình hiện tại, tôi không nghĩ, họ sẽ làm được điều gì đó tốt hơn giúp cho Việt Nam hội nhập hơn và có tính minh bạch hơn “, ông Hà Hoàng Hợp, chủ tịch Think Tank Viet Know, một công ty tư vấn tại Hà Nội, cho biết.

Đức đã trục xuất hai nhà ngoại giao về vụ bắt cóc người ở Berlin, gây căng thẳng quan hệ và đe dọa một thoả thuận thương mại giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu. Nhiều người Việt Nam xem xét các vụ xét xử với mơ hồ. Họ hỏi liệu cuộc đàn áp có bao giờ áp dụng xử phạt những hành vi hối lộ của cảnh sát giao thông ?.

“Tham nhũng khu vực tư nhân so với nhà nước là rất lớn, và nó không bị ảnh hưởng. Tôi không thấy, nó sẽ có một tương lai tốt hơn ” ông Hợp nói tiếp.

( Nguồn: Los A ngeles Times / by Jessica Meyers )