Những điều cần biết về sự căng thẳng leo thang giữa Trung Quốc và Đài Loan

Ngày 17 tháng 10 năm 2021                  —–

Kể từ đầu tháng 10, Bắc Kinh đã điều động hơn 150 máy bay quân sự vào vùng nhận dạng phòng không của Đài Loan, trong nỗ lực đe dọa chính phủ Đài Loan. Trong những ngày gần đây, Quân đội Giải phóng Nhân dân TQ cũng tổ chức các cuộc tập trận đổ bộ lớn trên đất liền của eo biển Đài Loan – một sự phô trương lực lượng rõ ràng và là dấu hiệu cho thấy sự căng thẳng leo thang trong khu vực.

Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan, Chiu Kuo-cheng, vào đầu tháng này, đã cảnh báo cơ quan lập pháp Đài Loan, Bắc Kinh có thể tiến hành một cuộc xâm lược “toàn diện” vào hòn đảo này vào năm 2025.

Sự căng thẳng qua eo biển Đài Loan hiện đang ở mức cao nhất trong nhiều năm và không lường trước được từ một trong hai bên có nguy cơ kéo Hoa Kỳ vào một cuộc xung đột tiềm tàng với Trung Quốc.

@   Bản đồ China và Taipei Taiwan

Người phát ngôn của Văn phòng về các vấn đề Đài Loan với Bắc Kinh, Mã Hiểu Quang, gọi cuộc tập trận là một động thái “chính đáng” nhằm vào “các hoạt động ly khai” trên hòn đảo và những gì nó nói lên sự “thông đồng với các lực lượng nước ngoài” của Đảng Tiến bộ Dân chủ (DPP) cầm quyền – – một ám chỉ không che giấu về sự hỗ trợ của Hoa Kỳ đối với Đài Loan.

Trọng tâm của vấn đề là quan điểm của Bắc Kinh, Đài Loan là một tỉnh ly khai với 23 triệu dân và cuối cùng sẽ phải “thống nhất” với phần còn lại của Trung Quốc. Các nhà lãnh đạo Bắc Kinh tiếp tục gây sức ép cho cái mà họ gọi là “tái thống nhất hòa bình” nhưng không loại trừ việc xử dụng vũ lực quân sự. Tập Cận Bình đã gia tăng sức ép đối với Đài-Loan, khiến việc tái thống nhất trở thành mục tiêu đã nêu trong “Giấc mơ Trung Hoa” về “sự trẻ hóa quốc gia”.

Kể từ khi lên nắm quyền trở lại vào năm 2016, chính phủ Democratic Progressive Party (DPP) ngày càng nghiêng về vị thế tự trị riêng biệt của hòn đảo và vừa không tuyên bố độc lập, điều mà Bắc Kinh coi là lằn ranh đỏ tươi.

A Chinese PLA J-16 fighter jet flies in an undisclosed location.

©    Bộ Quốc phòng Đài Loan qua AP, FILE –  Một máy bay chiến đấu J-16 của PLA Trung Quốc bay ở một địa điểm không được tiết lộ.

‘Câu hỏi về Đài Loan’

Bắc Kinh coi Câu hỏi Đài Loan là một di tích của sự xấu hổ quốc gia bắt nguồn từ khi hòn đảo này bị Nhật Bản chiếm từ triều đại nhà Thanh làm thuộc địa vào năm 1895.

Vào cuối cuộc Nội chiến Trung Quốc năm 1949, Chính phủ Quốc dân Đảng (KMT) của Trung Hoa Dân Quốc (ROC) bị đánh bại đã rút lui về Đài Loan, nơi họ thu hồi vào cuối Thế chiến thứ hai. Trong khi đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc thịnh hành đã tuyên bố đại lục là Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHND Trung Hoa), với cả hai bên đều để mắt đến sự “thống nhất” cuối cùng của Trung Quốc. Trung Hoa Dân Quốc và CHND Trung Hoa đều tiếp tục tuyên bố chủ quyền hợp pháp đối với Trung Quốc, Bắc Kinh thường xuyên đe dọa giải phóng hòn đảo này.

Hoa Kỳ duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Bắc cho đến năm 1979 khi nước này chuyển sang công nhận Bắc Kinh. Việc chuyển đổi được thực hiện dễ dàng hơn vào thời điểm Đài Loan không phải là nền dân chủ như ngày nay mà là một chế độ độc tài.

Khi chuyển công nhận ngoại giao với Bắc Kinh, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã đồng ý tuân thủ Chính sách “Một Trung Quốc”. Đối với Hoa Kỳ, đó là sự thừa nhận rằng “Trung Quốc ở hai bên eo biển Đài Loan duy trì ở đó,  là một Trung Quốc” nhưng tình trạng của Đài Loan vẫn chưa được xác định và dự kiến ​​sẽ được giải quyết một cách hòa bình. Đối với Bắc Kinh, điều đó có nghĩa là Đài Loan qua ngoại giao thuộc là lảnh thổ của Trung Quốc”. Những cách giải thích khác nhau về chính sách này là nền tảng của mối quan hệ Mỹ – Trung.

Để đảm bảo với Đài Loan, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua Đạo luật Quan hệ Đài Loan, trong đó kêu gọi Hoa Kỳ duy trì các mối quan hệ không chính thức, trên thực tế với Đài Bắc và cho phép Hoa Kỳ cung cấp vũ khí cho Đài Loan để tự vệ. Tuy nhiên, hành động này không đảm bảo rằng Mỹ sẽ can thiệp, nếu Bắc Kinh tấn công hoặc xâm chiếm hòn đảo, nhưng thiết lập “sự mơ hồ chiến lược” với hy vọng ngăn cản Bắc Kinh tấn công và Đài Bắc đơn phương tuyên bố độc lập.

©    Chiang Ying-ying / AP

Bắc Kinh nhanh chóng bắt đầu đề nghị cho Đài Bắc lựa chọn “thống nhất hòa bình”. Khi Hồng Kông chuẩn bị được giao lại từ Anh cho Trung Quốc vào năm 1997, Bắc Kinh đề xuất xử dụng nguyên tắc “Một quốc gia, hai hệ thống” được đặt ra cho Hồng Kông như một mô hình để đưa Đài Loan trở lại thế giới.

Taiwanese President Tsai Ing-wen delivers a speech during National Day celebrations in front of the Presidential Building in Taipei, Taiwan, Oct. 10, 2021.

©   Chiang Ying-ying / AP, FILE Tổng thống Đài Loan Tsai Ing-wen có bài phát biểu trong lễ kỷ niệm Quốc khánh trước Tòa nhà Tổng thống ở Đài Bắc, Đài Loan, ngày 10 tháng 10 năm 2021.

Cô lập chính phủ Tsai Ing-wen

Kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2016, tổng thống Tsai đã [rón rén] đi đến giới hạn có thể chấp nhận được qua mối quan hệ xuyên eo biển, nhưng chưa bao giờ công khai chấp nhận sự độc lập cũng như Hiệp định đồng thuận năm 1992, điều nầy khiến Bắc Kinh tức giận.

Hầu như ngay lập tức, Bắc Kinh cắt đứt mọi đường dây liên lạc chính thức với chính phủ DPP của tổng thống Tsai, coi Democratic Progressive Party (DPP) là những kẻ ly khai. Bắc Kinh đã đình chỉ tất cả các đoàn du lịch của Trung Quốc đến đảo, cắt đứt nguồn thu nhập đáng tin cậy trên đảo. Bắc Kinh sau đó bắt đầu áp lực các đồng minh ngoại giao còn lại của Đài Loan với hy vọng cô lập hoàn toàn chính phủ. Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của Tsai, bà đã mất 7 đồng minh ngoại giao vào tay Bắc Kinh.

Việc siết chặt gần như đã hoạt động. Một năm kể từ cuộc bầu cử năm 2020, tổng thống Tsai đã có nhiều bất ổn để tái tranh cử, nhưng sau đó các cuộc biểu tình ở Hồng Kông vào năm 2019 đã nổ ra. Việc lo sợ về sự xâm lấn gia tăng của Bắc Kinh và những lời hứa bị phá vỡ về “Một đất nước, hai hệ thống” đã tạo cho bà Tsai động lực để được bầu lại vào đầu năm 2020 ngay trước đại dịch COVID-19.

Triển vọng về “Một quốc gia, hai hệ thống” đã trở nên độc hại ở Đài Loan sau cuộc biểu tình ở Hồng Kông đến nỗi cả Quốc dân đảng và DPP đều công khai bác bỏ khả năng đó đối với Đài Loan.

Chiến tranh ‘Vùng xám’ trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Trung đang rạn nứt

Nổi lên từ đại dịch với một sự tự tin mới, Bắc Kinh bắt đầu tái tập trung chiến dịch gây áp-lực lên Đài Loan ngay khi mối quan hệ của họ với Washington bắt đầu rạn nứt.

Bắc Kinh nhanh chóng bắt đầu xử dụng cái mà Đài Loan gọi là “chiến tranh vùng xám” cấp thấp để làm kiệt quệ quân đội và người dân Đài Loan. Vào năm 2020, các máy bay chiến đấu của Trung Quốc đã thực hiện 380 cuộc xâm nhập vào vùng nhận dạng phòng không của Đài Loan, khiến Đài Bắc phải điều động các máy bay phản lực của riêng họ để đáp trả mỗi lần. Các cuộc xâm nhập chỉ tăng trong năm nay.

♦   Mỹ có nên sẵn sàng tham chiến để bảo vệ Đài Loan?

Đáp lại, Hoa Kỳ đã can dự với Đài Loan một cách cởi mở hơn. Cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo đã loại bỏ tất cả các hạn chế giữa các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa các quan chức Hoa Kỳ và Đài Loan trong những ngày cuối cùng của Chính quyền Trump, khiến Bắc Kinh tức giận. Chính quyền Biden đã tiến xa hơn bằng cách khuyến khích quan hệ làm việc với các quan chức Đài Loan, thậm chí còn mời phái viên Đài Loan tới lễ nhậm chức của Tổng thống Biden.

Đồng thời, Bắc Kinh đang nuôi dưỡng tình cảm dân tộc trỗi dậy trên khắp đất nước, một phần được thúc đẩy bởi sự thành công của họ trong việc ngăn chặn COVID-19 và quan điểm ngày càng tăng khi các cường quốc phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ đang ở trong tình trạng suy kém được minh chứng qua sự thất bại kiểm soát đại dịch.

Quan điểm này càng khiến các phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc phắn khởi khi đưa tin về cuộc rút quân hỗn loạn của Hoa Kỳ khỏi Afghanistan vào mùa hè này. Tờ Global Times có tinh thần dân tộc chủ nghĩa của Trung Quốc cho rằng Hoa Kỳ là không đáng tin cậy, đặt câu hỏi liệu Afghanistan có phải là “một điềm báo nào đó cho số phận tương lai của Đài Loan không?”

Cũng giống như việc người Mỹ ngày càng có cái nhìn bất lợi về Trung Quốc, thì công chúng Trung Quốc ngày càng có cái nhìn đối nghịch với người Mỹ. Tổ chức Eurasia Group cho thấy ít hơn 35% người Trung Quốc có quan điểm tích cực về Hoa Kỳ so với 57% chỉ hai năm trước đó.

Tuyên truyền và văn hóa đại chúng của Trung Quốc đã và đang thu về tiền mặt và bình thường hóa xung đột Mỹ – Trung. Bộ phim bom tấn của Trung Quốc “Trận chiến ở hồ Changjin”, được tài trợ bởi bộ phận tuyên truyền của chính phủ kể về chiến thắng của PLA trước quân đội Hoa Kỳ trong Chiến tranh Triều Tiên. Kể từ ngày 1 tháng 10, bộ phim đã thu về hơn $633 million đô la tại phòng vé Trung Quốc.

Hiện quân đội được trang bị tốt nhất mà Trung Quốc từng sở hữu bao gồm hải quân lớn nhất thế giới tính theo số lượng tàu, ông Tập cẩm Bình đã và đang chuẩn bị cho các giới chức và quân đội Trung Quốc cho những ngày thử thách sắp tới.

“Chúng ta phải kiên trì củng cố kế hoạch tổng thể về chiến tranh và chuẩn bị cho cuộc đấu tranh quân sự,” ông nói với Bộ Chính trị vào mùa hè và vào tháng 9 nói với các giới chức trẻ của Đảng Cộng sản, “sự trẻ hóa vĩ đại của đất nước Trung Quốc đã bước vào một giai đoạn then chốt, và những rủi ro và thách thức mà chúng ta phải đối mặt đang gia tăng một cách rõ ràng. Sẽ không thực tế nếu bạn luôn mong đợi những ngày dễ dàng và không muốn gặp khó khăn ”.

Chinese President Xi Jinping applauds during an event commemorating the 110th anniversary of Xinhai Revolution at the Great Hall of the People in Beijing, Oct. 9, 2021.

©   Andy Wong / AP, FILE – Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hoan nghênh trong sự kiện kỷ niệm 110 năm Cách mạng Tân Hợi tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, ngày 9 tháng 10 năm 2021.

Cái gì tiếp theo?

Với việc Trung Quốc đang đối mặt với cuộc khủng hoảng quyền lực trong nước chưa từng có, một nhà phát triển bất động sản lớn đang đe dọa nền kinh tế sắp vỡ nợ, một cuộc họp lãnh đạo lớn của Đảng Cộng sản vào tháng 11 và nhiệm vụ tổ chức Thế vận hội Mùa đông trong vài tháng tới, Bắc Kinh có thể có thêm một số các vấn đề cấp bách hơn là đi vào xung đột về Đài Loan.

Sau vụ xâm nhập khu vực phòng thủ chưa từng có, có vẻ như cả Bắc Kinh và Đài Bắc đều cố gắng tạm thời hạ nhiệt độ xuống một mức trong các bài phát biểu riêng biệt nhân kỷ niệm chung trên eo biển Đài Loan vào cuối tuần trước.

Trong khi ông Tập nhắc lại mong muốn “thống nhất”, ông nhấn mạnh rằng “các phương tiện hòa bình phục vụ tốt nhất cho lợi ích của toàn thể dân tộc Trung Quốc, bao gồm cả đồng bào ở Đài Loan.”

Đài Loan của tổng thống Tsai kêu gọi đối thoại với Bắc Kinh trên “cơ sở ngang nhau “.

Điều này xảy ra khi Bắc Kinh và Washington đã cố gắng ổn định mối quan hệ của họ trong những tuần gần đây bằng một loạt cuộc gặp gở nhau.

Ngay cả sau khi có báo cáo về sự hiện diện nhỏ của Thủy quân lục chiến Mỹ được triển khai để huấn luyện các lực lượng Đài Loan trên đảo – một hành động mà Bắc Kinh có thể coi là vi phạm lằn ranh đỏ của họ – người phát ngôn Bộ Ngoại giao đã chọn làm nổi bật quá trình gia tăng được thực hiện trong cuộc họp giữa Cố vấn An ninh Quốc gia của Biden Jake Sullivan và nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc Dương Khiết Trì đang mở đường cho hội nghị thượng đỉnh Biden-Xi trước cuối năm nay.

Khi được hỏi về căng thẳng gia tăng giữa Bắc Kinh và Đài Bắc, Tổng thống Biden nói với báo chí, ông đã nêu vấn đề với ông Tập trong một cuộc gọi.

” Tôi đã nói chuyện với ông Tập về Đài Loan. Chúng tôi đồng ý … chúng tôi sẽ tuân thủ thỏa thuận Đài Loan ” ông nói ” Chúng tôi đã nói rõ rằng tôi không nghĩ anh ấy nên làm bất cứ điều gì khác ngoài việc tuân thủ thỏa thuận “.

Sau những bình luận, Bộ Ngoại giao Đài Loan được Hoa Kỳ đảm bảo rằng cam kết của Hoa Kỳ đối với Đài Loan là “vững chắc”.

Bắc Kinh tiếp tục cảnh báo Hoa Kỳ không nên chơi “Con bài Đài Loan”.

Mối quan hệ Mỹ-Trung tiếp tục diễn ra như thế nào trong những tháng và năm tới cuối cùng sẽ quyết định tương lai của Đài Loan.

( Nguồn: ABC News )