‘Thật dễ dàng để chết ở đó’: Làm thế nào cho tù nhân ở Việt Nam

Ngày 12 tháng 08 nam 2017          —

HÀ NỘI, VIETNAM   –    Bà Đỗ Thị Mai đã bị sốc khi được tin đứa con trai 17 tuổi, Đỗ Đăng Du, đã rơi vào tình trạng hôn mê trong vài tuần sau khi bị bắt và bị cảnh sát buộc tội trộm cấp trị giá khoảng 90 đô la.

Cảnh sát ban đầu nói, những vết thương nghiêm trọng ở đầu và chân của cậu Du gây ra bởi những lần ngã trong phòng tắm, theo một luật sư gia đình cho biết. “con tôi bất tỉnh, vì vậy tôi không thể hỏi cậu ta” bà Mai nói.

Bà Đỗ Thị Mai, mẹ của cậu bé 17 tuổi chết sau khi ở tình trạng hôn mê trong lúc bị giam giữ tại nhà giam của cảnh sát ở Hà Nội, thủ đô của Việt Nam. ” Làm thế nào mà cậu bé lại chết như thế này? ” bà Mai tự hỏi. – Credit Amanda Mustard for The New York Times.

Cậu bé Du chết trong bệnh viện một vài ngày sau đó, vào tháng 10 năm 2015 và người trong gia đình nói với phỏng vấn viên, họ tin, cậu bé bị tra tấn trong khi giam giữ. Tháng kế tiếp, hai luật sư của họ bị tấn công bên ngoài gia đình, bởi 8 người đàn ông bịt mặt.

Sau gần hai năm, bà Mai vẫn tiếp tục tìm kiếm nguyên nhân gây ra cái chết của con trai bà “. Hai tháng trước khi chết, cậu con trai khoẻ mạnh “, bà nói trong cảm xúc qua một cuộc phỏng vấn ở quê nhà, thuộc một vùng nông thôn của thủ đô Hà Nội, Việt Nam, ” Làm thế nào cậu con của trai tôi có thể ở trong tình trạng hôn mê như vậy?”.

Việt Nam đang từ từ cập nhật hệ thống tư pháp hình sự trong nhiều năm, dưới áp lực của các chính phủ phương Tây và những thay đổi bổ sung đã được Quốc hội thông qua vào tháng 6, dự đoán sẽ có hiệu lực vào tháng Giêng. Nhưng các nhà ngoại giao và các nhóm nhân quyền đã có sự nghi ngờ, dựa trên các cuộc phỏng vấn với cựu tù nhân và các báo cáo từ các cơ quan truyền thông nhà nước ở Việt Nam – các nhà tù ở nước này có tỷ lệ tử hình cao, lao động cưỡng bức cao và tử vong cao.

Theo báo cáo về hệ thống nhà tù của chính phủ Việt Nam gần đây – đã được chính thức đưa lên trang web trong vài tháng trước, con số tù nhân tử vong cao có thể là do tai nạn, theo các nhà hoạt động nhân quyền – dường như điều nầy đã gây ra nhiều nỗi sợ hãi tồi tệ nhất cho các nhà hoạt động.

Một phần của báo cáo cho biết, có 429 tù nhân đã bị tử hình từ tháng 8 năm 2013 đến tháng 6 năm 2016, một sự thừa nhận hiếm có trong một chính phủ độc đảng, từ lâu đã giữ quy trình thực hiện không rõ ràng. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, Việt Nam có tỷ lệ hình phạt tử hình cao, đứng hàng thứ ba trên thế giới trong khoảng thời gian đó, sau Trung Quốc và Iran.

■    Việt Nam bắt giữ 4 nhà hoạt động bị cáo buộc cố tình lật đổ chính quyền

Một phần khác của báo cáo đề cập đến giai đoạn từ 2011 đến 2016, cho biết có 261.840 tù nhân đã được đào tạo nghề, một thuật ngữ mà các nhà hoạt động nhân quyền cho là, trên cơ bản là lao động cưỡng bức. Thêm vào đó, bản báo cáo nói, thi thể hoặc tro cốt của 2.812 tù nhân đã được những người thân trong gia đình được phép thu nhận, cho thấy tỷ lệ tử vong cao trong nhà tù đối với số tù nhân mà chính phủ cho biết là dưới 150.000 người.

Ông Benjamin Swanton, cố vấn pháp luật xã hội lâu đời và là chuyên gia tư vấn phát triển của Việt Nam, nói: ” Thống kê cho thấy, chúng ta có lý do để nghi ngờ, chính sách cai trị của CSVN đang trở nên ít độc đoán hơn và ít bạo lực hơn khi Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường ”.

Các giấy tờ chính thức liên quan đến cái chết của cậu bé Đỗ Đằng Du mà gia đình cho biết đã nhận được từ chính quyền Việt Nam. – Credit Amanda Mustard for The New York Times

Bộ Ngoại giao Việt Nam đã không trả lời các câu hỏi qua email về các điều kiện trong nhà tù Việt Nam.

Bà Pip Nicholson, giáo sư Trường Luật Melbourne ở Úc, người chuyên về luật pháp Việt Nam nói, nhiều giới chức trong Đảng cầm quyền Việt Nam ủng hộ sự thay đổi hệ thống tư pháp hình sự. Tuy nhiên, các giới chức trong đảng, những người ủng hộ các quy tắc kiểu phương Tây – các tòa án thực sự độc lập hoặc giả định về sự vô tội của phạm nhân cho đến khi bị kết tội, bà nói thêm, là thiểu số.

Kết quả, các chuyên gia về chính sách và các nhà bảo vệ nhân quyền nói, một hệ thống tòa án, nơi bắt giữ gần như luôn luôn dẫn đến sự kết án và một hệ thống nhà tù mà nhân quyền cho là cần một xem xét lại sau đó. Tham nhũng, miễn cưỡng và bạo lực trong các nhà tù hầu như được dung nạp, những người ủng hộ nói, bởi vì hệ thống phục vụ lợi ích cho Đảng, bằng cách làm im lặng các nhà bất đồng chính kiến và làm phong phú thêm các nhà tù.

” Thật dễ dàng để chết ở đó – nhà tù CSVN Doan Trang, một nhà báo độc lập ở Hà Nội đã viết rất nhiều về sự đàn áp do đảng CSVN cai trị ở đất nước này.

Báo cáo của chính phủ gần đây đưa ra số liệu thống kê, nhà tù là một phần của một quá trình dài hạn thay đổi theo xu hướng toàn cầu. Ví dụ, số tội phạm bị tử hình ở Việt Nam đã giảm xuống còn 22 người trong năm 2009 từ 45 người trong năm 1993.

Tuy nhiên, báo cáo cũng cho biết, số người tử vong ở Việt Nam đã tăng lên 681 vào năm ngoái từ 336 người trong năm 2011 và chính phủ có kế hoạch xây dựng 5 trung tâm thực hiện mới để đáp ứng nhu cầu.

Bà Janice Beanland, người của chiến dịch vận động trong Tổ chức Ân xá Quốc tế, nói: ” xu hướng toàn cầu là việc giảm án tử hình. Đây là lý do tại sao chúng tôi phải kinh ngạc khi biết rằng trên thực tế, Việt Nam đã và đang tiến hành tử hình thường xuyên hơn những gì chúng tôi tin tưởng ”.

■    Một nhà hoạt động xã hội Việt Nam bị kết án 9 năm tù

Báo cáo của chính phủ cũng cho biết, Việt Nam đã cải tiến giáo dục nghề nghiệp trong nhà tù và các tù nhân được đào tạo về may mặc, xây dựng, ngành mộc, cơ khí, nông nghiệp và chế biến nông sản.

Cựu tù nhân và các nhóm nhân quyền nói, lao động như vậy thường không phải là tự nguyện – công việc sản xuất hạt điều, hàng may mặc và các sản phẩm khác được xuất khẩu từ các nhà tù là để kiếm lợi nhuận cho chính quyền.

Ông Đoàn Huy Chương, một nhà hoạt động nhân quyền, đã được trả tự do vào tháng Hai, sau khi bị kết án 7 năm tù giam, cho biết, các tù nhân thường thức dậy lúc 6 giờ sáng và lao động chân tay, không trả lương, cho đến 6 hay7 giờ tối. Các tù nhân có tiền, khi họ bị bịnh, có thể hối lộ để được nằm bệnh viện, ông nói thêm: ” không có tiền, nếu họ bị sốt, họ vẫn phải làm việc ”.


Ông Đỗ Đăng Ung, cha của cậu Đỗ Đăng Du, đặt một bức ảnh trên bàn thờ để tưởng nhớ người con trai bất hạnh của ông — Credit Amanda Mustard for The New York Times

Trong một báo cáo năm 2014, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết, các tù nhân bị tống giam thường bị bắt giữ với tội phạm nhỏ và những lời giải thích chính thức về cái chết của họ cho thấy “đáng lo ngại và có sự che chở của cả một hệ thống.” Báo cáo trích dẫn lời những người sống sót, các nhân viên cảnh sát đôi khi tra tấn họ để bắt buộc nhận tội ác mà họ đã từ chối không có làm.

“Tôi nghĩ, họ có bắt đầu với ý tưởng đánh ai đó đến chết không? Không, “ông Phil Robertson, phó giám đốc của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền của châu Á nói. “Nhưng liệu tôi có nghĩ rằng, họ sẻ không có trách nhiệm hoặc không lo sợ có sự kiểm soát trong hệ thống điều hành nhà tù không? Có. Và đó là vấn đề cơ bản “.

    Một nhà bất đồng chính kiến Việt Nam đã bị trục xuất sang Pháp

Trong trường hợp cậu bé Đỗ Đăng Du, chết trong năm 2015, các nhà điều tra cảnh sát cho biết vài tháng sau đó, chấn thương đầu của cậu – một vết thương trầm trọng – đã xảy ra khi người bạn tù cùng phòng đá cậu ta trên đỉnh đầu chứ không phải theo lời của ông Lê Luận, một trong những luật sư của gia đình cậu bé Đỗ Đăng Du.

Người bạn cùng phòng, Vũ Văn Bình, sau đó đã bị kết án 10 năm tù vì “cố ý gây thương tích”. Nhưng ông Luận nói trong một cuộc phỏng vấn, ông tin rằng lời giải thích của cảnh sát về cái chết của cậu bé Du mâu thuẫn với y chứng của bác sỉ.

Ông Luận dẫn chứng, hình chụp X-ray mà ông cung cấp cho tờ New York Times, vết thương nằm trên trán cậu bé Du, chứ không phải trên đỉnh đầu. Ông nói thiêm, thật khó tưởng tượng, làm thế nào những vết thương ở chân của cậu Du có thể là do sự té ngã trong nhà vệ sinh, trong phòng tắm, như nhà chức trách tuyên bố?.

Các nguyên nhân mà cảnh sát mô tả ” không thể tạo ra những vết thương nghiêm trọng như vậy “, ông Luận nói. “Phải có một sự việc khác.”

Người trong gia đình cậu bé Du đã nói trong một cuộc phỏng vấn riêng, họ vẫn không chắc chắn câu Du đã chết như thế nào?.

Ông Đỗ Đình Văn, ông nội của cậu bé Du, đứng bên cạnh bàn thờ nói: ” Cậu bé Du đã làm điều sai lầm, nhưng cậu ấy không xứng đáng tội chết.”

( Nguồn: By Mike Ives )